Kapliczka upamiętniająca
Pole Wschód KWK Sośnica
4 grudnia 2023 roku została odsłonięta i poświęcona zrewitalizowana kapliczka
Święta Barbara od wieków jest czczona jako patronka górników, zajmując szczególne miejsce w sercach „synów podziemnych, czarnych światów”. Przez 80 lat funkcjonowania Pola Wschód Kopalni Sośnica (1917 – 1997) wiernie strzegła pracujących tutaj górników. Dzięki przychylności wielu osób i firm nadal ma tutaj swoje miejsce. Z inicjatywy NSZZ „Solidarność” KWK Sośnica zrewitalizowany został jej dom ceglana kapliczka z ufundowaną w 2023 roku przez dyrekcję i kierownictwo kopalni nową figurą św. Barbary. Kapliczkę i figurę w dniu 4 grudnia 2023 r. poświęcił biskup gliwicki ks. Sławomir Oder.
Święta Barbara jak wiadomo jest patronką trudu górniczego i górników. Gdy uruchomiono kopalnię węgla kamiennego „Sośnica”, najpierw na terenie Pola Wschód przy obecnej ulicy Sikorskiego, nie mogło zabraknąć patronki tradycyjnie towarzyszącej zjeżdżającym pod ziemię górnikom. Zakupiono gipsową figurę św. Barbary niespełna metrowej wysokości, będącą pomalowanym odlewem. Figura ta ustawiona została przy cechowni w budynku administracyjnym, który oddano do użytku w 1924 roku.
Gdy naziści doszli do władzy w Niemczech, zaczęli ingerować we wszystkie dziedziny życia społecznego, w tym kult św. Barbary. Od roku 1936 na górnośląskich kopalniach coraz jawniej zaczęto jej wizerunki zastępować symbolami nazistowskimi i portretami lub popiersiami wodza Adolfa Hitlera.
Na Polu Wschód kopalni Sośnica figura św. Barbary została usunięta po 4 grudnia 1938 roku. Według przekazów ustnych jeden z pracowników kopalni uratował ją od zniszczenia i zaniósł do kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny Wspomożenia Wiernych, gdzie w czerwcu 1939 roku spoczęła na bocznym ołtarzu św. Barbary.
Po zakończeniu II wojny światowej kopalnia była na nowo uruchamiana pod kierownictwem inż. Kazimierza Zająca, pierwszego polskiego dyrektora zakładu. Staraniem załogi, przy wsparciu dyrektora kopalni, figura św. Barbary wróciła w 1945 roku na swoje miejsce przy cechowni Pola Wschód, obok wejścia do łaźni. Pod koniec lat 40. wskutek odgórnych nacisków władz komunistycznych figura św. Barbary ponownie usunięta została z budynku administracyjnego Pola Wschód. Władze państwowe starały się zastąpić obchody świętej Barbary świeckim Dniem Górnika.
Po zakończeniu okresu stalinowskiego, w ramach poluzowania porządku społecznego w 1956 roku figura św. Barbary wróciła ponownie na kopalnię. Tym razem zbudowano dla niej niewielką kapliczkę, tuż za bramą główną po prawej stronie drogi, na wprost markowni kopalnianej Pola Wschód. Figura umieszczona została we wnęce, za szybą. Ponieważ markownia ma obsługę całodobową, w ten sposób zapewniono „opiekę” kapliczce, ponieważ na wielu polskich kopalniach obiekty kultu religijnego ulegały celowym uszkodzeniom. Okres poluzowania szybko minął i już w 1958 roku symbole kultu religijnego były ponownie usuwane z kopalń. Na Polu Zachód kopalni „Sośnica” obraz św. Barbary, ufundowany w 1947 roku, najpierw został zasłonięty kotarą, a następnie zdjęty i spalony w kopalnianej kotłowni „przez pracownika o antyreligijnych poglądach”, który miał zostać „przyłapany na gorącym uczynku”. Figura św. Barbary na Polu Wschód uratowana została przed zniszczeniem i zabrana w 1958 roku z kapliczki przez pracownika kopalni i odtąd przechowywana pieczołowicie w domu rodziny Krall.
Po zarejestrowaniu w Polsce NSZZ „Solidarność”, zaistniały warunki do odnowienia kultu św. Barbary w górnictwie. Z inicjatywy górników: Szymona, Bonifacego i Stefana Dylusów zorganizowany został uroczysty powrót . Piątego października 1980 roku górnicy i mieszkańcy Sośnicy przenieśli uroczyście figurę św. Barbary z kościoła do zbudowanego od nowa ołtarza w tradycyjnym miejscu, obok cechowni Pola Wschód.
Ołtarz istniał do 1997 roku, to jest do czasu likwidacji tej części kopalni i przeznaczeniu dawnego budynku administracyjnego na sklep meblowy. Ołtarz z figurą św. Barbary został przeniesiony do budynku maszyny wyciągowej szybu I wsch. w którym wyeksponowano go za szybą w oknie od strony wschodniej. Ceglane budynki kopalniane, poza nadszybiami i sortownią miały być zachowane po likwidacji kopalni, lecz to nie udało się zrealizować. Liczne przypadki wandalizmu i włamań do opuszczonych obiektów wymusiły ostatecznie decyzję rozebrania tych, które nie znalazły nowego zastosowania.
Należało szukać nowego miejsca dla figury św. Barbary. Ponieważ ówczesny proboszcz parafii nie był zainteresowany przejęciem rzeźby, zbudowano dla niej kapliczkę wbudowaną w ceglane ogrodzenie dawnej kopalni, od strony ul. Sikorskiego. Za szybą we wnęce znalazło się miejsce dla figury św. Barbary i przeniesionego ołtarza. Obok figury św. Barbary umieszczono tabliczkę z napisem: W tym miejscu w latach 1917-1997 było Pole Wschód Kopalni Węgla Kamiennego „Sośnica”. Uroczystość poświęcenia tej kapliczki odbyła się 16 października 1997 roku.
Po kolejnych 23. latach, w związku z zaniechaniem wszelkiej działalności gospodarczej w budynkach pokopalnianych i popadaniem ich w ruinę, przyszedł czas na zabezpieczenie pamiątkowej figury św. Barbary w odpowiednim miejscu. Trafiła ostatecznie do parafii św. Jacka w Sośnicy, gdzie powinna znaleźć godne miejsce.
Figura św. Barbary z Pola Wschód kopalni „Sośnica” liczy 100 lat, w ciągu których wielokrotnie zmieniała miejsce pobytu. Było to widocznym przejawem walki totalitaryzmów państwowych o rząd dusz i upartym trwaniem górników przy tradycyjnym kulcie św. Barbary.
przeczytaj również o nowym życiu kapliczki
Kapliczka z figurą św. Barbary wkomponowana w kopalniany mur Pola Wschód Kopalni Sośnica – jak już wspomniano w innym artykule dostępnym na tej stronie – została poświęcona w dniu 16 października 1997 roku. Od samego początku była pod dyskretną opieką kopalnianej Solidarności. Opieka ta polegała głównie na regularnym dozorze, zgłaszaniu kradzieży drewnianego miecza lub spalenia się żarówki oświetlającej wnętrze kapliczki w porze nocnej.
Mieszkańcy dbali żeby przed kapliczką i na parapecie świeciły się znicze, okresowo pojawiały się też kwiaty. Dało się zauważyć, że miejsce to dla wielu miało szczególny charakter. Emerytowanym górnikom przypominało o latach pracy w tym miejscu. Dla rodzin poległych w pracy górników stanowiło miejsce modlitwy i zadumy.
Na kilka dni przed obchodami Barbórki w roku 2019 figura nagle zniknęła z kapliczki. Na początku nikt nie wiedział co się z nią stało. Podejrzewano kradzież. Po kilku dniach poszukiwań okazało się, że nie została ona skradziona, ale decyzją ówczesnego dyrektora zabrana z kapliczki i oddana do renowacji. Nigdy już nie wróciła na swoje miejsce. W dniu 04.12.2020 roku odrestaurowana rzeźba została uroczyście przekazana do parafii Św. Jacka w Sośnicy.
Opuszczona i pozbawiona figury, częściowo zdewastowana kapliczka nie została zapomniana przez mieszkańców dzielnicy. Okresowo palono tam znicze, składano też wiązanki kwiatów. Ktoś wstawił zdjęcie św. Barbary, później pojawiła się również niewielka gipsowa figurka św. Barbary.
O kapliczce nie zapomniała też kopalniana Solidarność. Przez kilka lat kol. Bolesław Var Bogya de Csepy zabiegał o przywrócenie temu miejscu godnego stanu. Niestety, teren ten już od dawna nie był własnością kopalni, a ustalenie nowego właściciela okazało się trudnym zadaniem.
Przełom nastąpił w roku 2023. Mostostal Zabrze – Gliwickie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego rozpoczęło budowę na tym terenie potężnej hali magazynowej. Dzięki pomocy pracowników tego przedsiębiorstwa udało się nawiązać kontakt z inwestorem, którym okazała się poznańska firma Transgourmet Sp. z o.o.
Po wstępnych rozmowach NSZZ „Solidarność” KWK Sośnica wystąpił do właściciela terenu o zachowanie kapliczki i zawarcie wieloletniej umowy użyczenia. Właściciel nie tylko zgodził się na modyfikację projektu poprzez odstąpienie od zamiaru wyburzenia wraz z kopalnianym, ceglanym murem kapliczki, ale jednocześnie zobowiązał się do nieodpłatnego zrewitalizowania jej zewnętrznego wyglądu poprzez dobudowę brakujących ścian i naprawę dachu. Po stronie Związku pozostało wykończenie kapliczki wewnątrz i umieszczenie tam nowej figury górniczej patronki.
Prowadzone przez przedstawiciela NSZZ „Solidarność” intensywne rozmowy doprowadziły do pozyskania niezbędnych środków. Jednocześnie Dyrektor Kopalni zadeklarował wszechstronną pomoc i ufundowanie przez kierownictwo i dyrekcję nowej, wykonanej z węgla figury św. Barbary. Projektem i wykonaniem rzeźby zajęła się Galeria i Pracownia Artystyczna Orso 2 z Knurowa.
Chcemy podkreślić, że w każdym momencie starań o przywrócenie kapliczce jej wcześniejszej funkcji spotykaliśmy się z dużym zrozumieniem i przychylnością wielu osób i firm. Dzięki temu udało się odbudować i wyposażyć kapliczkę, która nadal będzie przypominała, że na tym terenie przez 80 lat wydobywano węgiel. Przez ten okres, mimo wielu przeciwności losu i zawirowań politycznych Sośnickim górnikom towarzyszyła figura ich patronki.
Pięknie zrewitalizowana kapliczka z nowym wystrojem i rzeźbą została poświęcona przez biskupa gliwickiego Sławomira Odera i oddana do użytku społeczności Sośnicy w dniu 04.12.2023 r.
przeczytaj również o historii kapliczki
Galeria
W galerii znajdziemy zdjęcia związane z figurą św. Barbary i samym Polem Wschód KWK Sośnica. Ze względu na upływ czasu jakość części z nich nie jest najwyższa, ale stanowią one cenny dokument i pamiątkę minionych czasów. Jeżeli masz w swoim archiwum zdjęcia związane z Polem Wschód przekaż nam je osobiście do NSZZ „Solidarność” KWK Sośnica lub wyślij poprzez e-mail: solidarnosc_sosnica@op.pl.
Rewitalizację kapliczki w 2023 r. przeprowadzono dzięki wsparciu:
Kapliczka św. Barbary na terenie dawnego Pola Wschód Kopalni Sośnica dostała nowe życie dzięki inicjatywie NSZZ „Solidarność” KWK Sośnica. Pomysł ten spotkał się z pozytywnym odzewem Dyrekcji, Kierownictwa i Załogi Kopalni. Nie udałoby się jednak zrealizować tego projektu gdyby nie patronat i zaangażowanie wielu osób i firm zewnętrznych. Loga najbardziej zaangażowanych widnieją powyżej. Chcielibyśmy zarządom i pracownikom tych firm serdecznie podziękować . Bez włączenia się ich w realizację tego pomysłu nie udałoby się go zrealizować. Wszyscy oni zasługują na wdzięczność pracowników, emerytów, rencistów i rodzin górników KWK Sośnica, dla których święta Barbara jest nadzieją na bezpieczny wyjazd na powierzchnię.
